OD WIEKU NA RZECZ OCHRONY PRACY

Historia narodzin inspekcji pracy w Polsce pokazuje, jak ścisły był związek dzieła odbudowy naszej państwowości przez Marszałka Józefa Piłsudskiego – po 123 latach niewoli w rozbiciu na trzy zabory – z tworzeniem nowych przepisów prawa pracy oraz powstaniem Państwowej Inspekcji Pracy mającej pilnować przestrzegania tego prawa. Odnośne dekrety Józef Piłsudski podpisywał dosłownie w pierwszych dniach i tygodniach po 11 listopada 1918 r., tuż po powierzeniu mu przez Radę Regencyjną funkcji Naczelnika Państwa. Dlaczego Marszałek i jego otoczenie uznali te sprawy za tak istotne i pierwszorzędne dla państwa? Na wschód od Polski, w carskiej Rosji toczyła się wojna domowa, krwawa łaźnia bolszewickiej rewolucji. W Europie na gruzach starych imperiów, które rozpadły się w wyniku wojny, powstawały nowe państwa. Trwały przygotowania do pokojowej Konferencji Paryskiej w Wersalu, na której od stycznia do czerwca 1919 r. układano nowy ład polityczny. W straszliwie umęczonej wyniszczającą wojną Europie, kosztującą wiele milionów ofiar – zabitych i inwalidów – obawiano się zamieszek. W tej napiętej atmosferze zbuntowanych przeciwko przedwojennym elitom narodów, pokój społeczny stał się wartością bezcenną. W niespełna tydzień od powołania przez Naczelnika Państwa i zaprzysiężenia Rządu Premiera Moraczewskiego, już 23 listopada 1918 r. – Naczelnik Państwa wspólnie z Premierem podpisują dekret o 8-godzinnym dniu pracy oraz 46-godzinnym tygodniu pracy. W grudniu 1918 r. wydane zostają kolejne dekrety: zakaz pracy w niedzielę i święta oraz w nocy, a także o prawie do strajku. Wreszcie, w niespełna dwa miesiące od chwili odzyskania niepodległości, 3 stycznia 1919 r. dekretem Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego powołana zostaje do życia inspekcja pracy. Dekret zapewniał inspekcji pełną niezależność w stosunkach ze wszystkimi pracodawcami oraz organami administracji. Jeszcze w styczniu 1919 r. pojawiły się kolejne dekrety: o ubezpieczeniu pracowników na wypadek choroby oraz o pośrednictwie pracy. W kolejnych miesiącach usankcjonowano prawnie działalność związków zawodowych. Wprowadzono kardynalną zasadę, że związki reprezentują wszystkich pracowników w danym zakładzie pracy – tych należących i nienależących do związku. Polskie rozwiązania należały do najnowocześniejszych w Europie i poprzedzały postanowienia zawarte w Traktacie Wersalskim, w tym utworzenie MOP. Dalsza historia rozwoju stosunków i prawa pracy w Polsce, w tym umacnianie PIP oraz samych inspektorów jako organów inspekcji oraz przyznanie im kompetencji do wydawania nakazów i nakładania grzywien są również godne uwagi. Poprzestanę jednak na opisie tego, jak bardzo tworzenie Państwowej Inspekcji Pracy oraz podstaw prawa pracy było związane z początkami instytucjonalnej odbudowy naszego państwa. Jedynym wyjaśnieniem tego fenomenu jest fakt, że Marszałek Józef Piłsudski tymi regulacjami chciał zapewnić Polsce ład społeczny, niezbędny dla pomyślności procesu odbudowy innych instytucji Państwa.

JANUSZ ŚNIADEK, Poseł, Przewodniczący Rady Ochrony Pracy